De toezichthouder in het onderwijs nader bekeken

Als het gaat om de (interne) toezichthouder in het onderwijs, dan zijn er vele ‘bouwstenen’ voorhanden. Er is al veel geschreven en gepubliceerd, maar helpen deze bouwstenen de toezichthouder nu concreet? We zullen de verschillende aspecten met betrekking tot de toezichthouder in het onderwijs hier nader bekijken.

Als het gaat om de (interne) toezichthouder in het onderwijs, dan zijn er vele ‘bouwstenen’ voorhanden. Er is al veel geschreven en gepubliceerd, maar helpen deze bouwstenen de toezichthouder nu concreet? We zullen de verschillende aspecten met betrekking tot de toezichthouder in het onderwijs hier nader bekijken.

Weeffouten

Het is goed om stil te staan bij de ‘weeffouten’ die in het verleden zijn ontstaan; het ontbreken van duidelijkheid over wie nu eigenlijk waar verantwoordelijk voor is. Voor zover de wettelijke regels dit (nog) niet regelen is het zaak om dit intern vast te leggen. Ook de verschillende taken van de toezichthouder zijn van belang; de toezichtstaak, de werkgeverstaak, de adviestaak, de verantwoordingstaak en eventueel expliciet omschreven bestuurlijke taken.

Waarom is toezichthouden zo moeilijk?

Belangrijke aspecten voor een toezichthouder zijn op de eerste plaats het gedrag aan de top en de schaduwkanten van de bestuurder. Dit wordt nog wel eens onderschat, maar dit zijn aspecten die richting geven aan het verdere proces van toezichthouden. Bij toezichthouden zie je alleen het eindresultaat van een denkproces (van de bestuurder) en je moet dan een afweging maken. Het gaat er dan om dat je als toezichthouder een beeld krijgt van dit proces, wetende dat je altijd informatieachterstand hebt. Het is dan de kunst om te letten op zaken die je niet hebt gelezen of gehoord. Hier heb je als school gekwalificeerde toezichthouders voor nodig; een combinatie van bestuurlijke ervaring en inhoudelijke deskundigheid. De inhoudelijke deskundigheid is belangrijk omdat de kwaliteit van het onderwijs centraal moet staan. 

Wetsvoorstellen voor toezicht houders onderwijs

Naar aanleiding van een reeks incidenten in de semi-publieke sector, waaronder onderwijsinstellingen, zijn er wetsvoorstellen gekomen om het bestuur en interne toezicht te verbeteren. In het wetsvoorstel Wet Bestuur en Toezicht zijn specifieke regelingen opgenomen met betrekking tot bestuurders en toezichthouders ten aanzien van taakvervulling, tegenstrijdige belangen, verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden. Het wetsvoorstel Versterking Bestuurskracht Onderwijsinstellingen bevat regelingen over transparantie en open benoemingsprocedure van bestuurders, adviesrecht medezeggenschapsorgaan bij benoeming en ontslag van bestuurders, overlegverplichting toezichthouder en medezeggenschapsorgaan, meldingsplicht risico’s door toezichthouder aan de Inspectie van het Onderwijs en aansprakelijkheidsstelling van de toezichthouder bij onbehoorlijke taakvervulling. 

Toezicht ‘in control’

Zoals aangegeven zijn er voldoende ‘bouwstenen’ voor de toezichthouder uit de praktijk aanwezig. Bijvoorbeeld vanuit de PO-raad en VO-raad en de Vereniging van Toezichthouders in Onderwijsinstellingen (VTOI). Uiteindelijk zullen alle bouwstenen moeten leiden tot een gestructureerd geheel voor de toezichthouder. Al deze aspecten zullen een plaats moeten krijgen in het interne beheersingssysteem van de school voor wat betreft het interne toezicht. 
Ons advies aan scholen is om ook het toezichthouden een onderdeel te laten uitmaken van het traject wat wij ‘in control zijn en blijven’ noemen. Het gaat naar onze mening om het structureel inbedden van het proces van toezichthouden in de organisatie. Hoe? Wij hebben hier als Govers Onderwijs Accountants een methode voor ontwikkeld, waarbij we bestuurders en toezichthouders van scholen helpen ‘in control te zijn en te blijven’, op een manier die concreet en meetbaar is. 

Maurice Weerts

Maurice Weerts

Wilt u reageren of meer informatie?